Kennisbronnen methodiek

Het goede gesprek ontstaat niet vanzelf. Het vraagt inzicht in menselijk gedrag, ontwikkeling en dialoog. De Aanspreekcirkel brengt deze kennis samen in één samenhangende methodiek. Hieronder vind je een greep uit de kennisbronnen, gerangschikt naar de vier fasen van de aanspreekcirkel

VOORBEREIDING: ontwikkelen en leren 

Intentie, houding en context.

  • Erik Erikson (Psychosociale ontwikkeling)
    Ontwikkelthema’s zoals autonomie en identiteit kleuren hoe mensen gesprekken ingaan.

  • McCombs & Irving (Zelfregulerend leren)
    Eigenaarschap groeit wanneer mensen bewust stilstaan bij hun rol, intentie en verantwoordelijkheid.

  • Nonaka & Takeuchi (Kenniscreatie)
    Voorbereiding helpt impliciete kennis expliciet te maken en betekenisvolle interactie mogelijk te maken.

  •  Carol Dweck(Growth mindset) 
    laat zien dat mensen zich ontwikkelen wanneer zij geloven dat vaardigheden te leren zijn. De Aanspreekcirkel sluit hier direct op aan door gesprekken te zien als leerprocessen: niet oordelen, maar onderzoeken wat werkt en wat schuurt. 
  • Riekje Boswijk (Interpersoonlijke ontwikkeling)
    Reis naar meer gewaarzijn en bewustzijn van de innerlijke processen die ons maken tot wie we zijn 
  • Wilma van der Scheer (gedeeld leiderschap)
    Leiderschap en bestuur in de zorgsector en verder

UITSPREKEN: van beseffen naar begrijpen

Zichtbaar maken wat er speelt, zonder oordeel.

  • Otto Scharmer (Theory U)
    Uitspreken begint met diep luisteren: voorbij aannames, naar wat zich hier en nu laat zien.

  • David Bohm (Dialoog)
    Betekenis ontstaat wanneer mensen samen onderzoeken, zonder te overtuigen of te verdedigen.

  • Daniel Kahneman (Thinking, Fast and Slow)
    Vertraging in het gesprek voorkomt snelle oordelen en creëert ruimte voor bewust waarnemen.

  • Marshall Rosenberg (Geweldloze Communicatie)
    Helder uitspreken start bij waarnemen zonder interpretatie en het benoemen van gevoel en behoefte.

  • Deep Democracy (Lewis & Myrleane Birches)
    Het gesprek verdiept wanneer ook minderheidsstemmen en spanning ruimte krijgen.

  • Brené Brown (Kwetsbaarheid & moed)
    Echt uitspreken vraagt moed: jezelf laten zien zonder zekerheid over de uitkomst.

BESPREKEN: betekenis geven, rekening houden en afwegen

 

  • Stephen Karpman (Dramadriehoek)
    Bespreken vraagt het herkennen van onbewuste rollen en kiezen voor volwassen dialoog.

  • Susan David (Emotional Agility)
    Emoties bespreekbaar maken helpt om ze te benutten zonder dat ze het gesprek overnemen.

  • Appreciative Inquiry (Cooperrider & Srivastva)
    Aandacht voor wat werkt en energie geeft, opent perspectief en richting.

  • Edgar Schein (Humble Inquiry)
    Oprechte nieuwsgierigheid en vragen zonder agenda versterken gelijkwaardigheid.

  • Brené Brown (Schaamte, schuld en empathie)
    Door schaamte te herkennen en empathie toe te laten, blijft het gesprek open en menselijk.

.

AFSPREKEN: kiezen en committen

Van inzicht naar gedragen besluit.

  • Patrick Lencioni (Teamdynamiek)
    Draagvlak ontstaat wanneer vertrouwen en verschil van mening serieus zijn genomen.

  • Chris Argyris (Double-loop learning)
    Sterke afspraken ontstaan door ook onderliggende aannames te onderzoeken.

  • Abraham Maslow (Behoeften & motivatie)
    Commitment groeit wanneer afspraken rekening houden met veiligheid en zingeving.

  • Frederick Herzberg (Motivatie & werkplezier)
    Afspraken werken beter wanneer ze eigenaarschap en betekenis versterken.

AANSPREKEN: bewegen en  ontwikkelen

Reflecteren, bijsturen en verdiepen.

  • David Kolb (Ervaringsleren)
    Leren ontstaat door ervaring, reflectie en het uitproberen van nieuw gedrag.

  • Jack Mezirow (Transformationeel leren)
    Reflectie kan overtuigingen herzien en duurzame verandering mogelijk maken.

  • Robert Kegan (Volwassen ontwikkeling)
    Aanspreken helpt om van automatisch reageren naar bewust kiezen te groeien.

  • Manon Ruijters (Professionele ontwikkeling)
    Ontwikkeling ontstaat wanneer mensen betekenis geven aan hun handelen in de praktijk.

  • Fred Korthagen (Reflectieve praktijk)
    Verdieping vraagt aandacht voor gedrag én onderliggende drijfveren.

  • Brené Brown (Verantwoordelijkheid zonder verharding)
    Waarderend aanspreken vraagt eerlijkheid, duidelijkheid en verbondenheid.

Kennisbronnen techniek

De technieken binnen de Aanspreekcirkel zijn niet op zichzelf ontstaan. Ze zijn geworteld in jarenlange praktijkervaring én in inzichten uit psychologie, communicatiewetenschap en organisatiekunde. Deze kennisbronnen helpen om beter te begrijpen waarom bepaalde vragen, luistervormen en interventies werken, en wanneer ze bijdragen aan verdieping, veiligheid en wederkerigheid in gesprekken.

Vragen stellen

Praktijk & methodiek

  • Edgar H. Schein – Humble Inquiry
    Over onderzoekend vragen stellen zonder macht of sturing. Sluit direct aan bij wat bedoel je precies? en hoe is dit voor jou?

  • Michael Bungay Stanier – The Coaching Habit
    Praktische vragen die helpen om niet te snel te adviseren. Met name relevant bij de valkuil te snel naar oplossingen.

Wetenschappelijk

  • Socratic Questioning (Paul & Elder, Foundation for Critical Thinking)
    Onderzoekend vragen stellen als methode om denken te verdiepen en aannames zichtbaar te maken.

  • Inquiry-Based Learning (Hmelo-Silver et al., 2007)
    Onderzoek naar de effectiviteit van vragen stellen voor
  • Appreciative Inquiry vertrekt vanuit een eenvoudig maar krachtig uitgangspunt:
    de vragen die we stellen, bepalen waar het gesprek naartoe beweegt.

Luisteren

Praktijk & inspiratie

  • Stephen R. Covey – The 7 Habits of Highly Effective People
    Eerst begrijpen, dan begrepen worden – empathisch luisteren als fundament.

  • Carl Rogers – Client-Centered Therapy
    Onvoorwaardelijke acceptatie, empathie en congruentie als basis voor echt luisteren.

  • Otto Scharmer – Theory U
    Vier niveaus van luisteren, waaronder generatief en intuïtief luisteren.

Wetenschappelijk

  • Active Listening Research (Weger et al., 2014)
    Actief luisteren vergroot vertrouwen, verbondenheid en gesprekskwaliteit.

  • Embodied Cognition (Barsalou, 2008)
    Verklaart waarom lichamelijke signalen (spanning, kippenvel) betekenisvol zijn in gesprekken.

  • Interoceptive Awareness (Mehling et al., 2012)
    Wetenschappelijke basis voor luisteren naar jezelf.

Interventies en drempels

Praktijk & methodiek

  • Chris Argyris – Ladder of Inference
    Helpt om te interveniëren bij aannames en snelle conclusies.

  • David Bohm – On Dialogue
    Over vertragen, suspenderen van oordeel en het inzetten van stilte.

  • Transactional Analysis (Eric Berne)
    Inzicht in interactiepatronen (ouder–volwassene–kind) bij interventies.

Wetenschappelijk

  • Process Interventions (Schwarz, 2002)
    Onderzoek naar procesgerichte interventies in teams.

  • Group Dynamics (Lewin, 1947)
    Basis voor het begrijpen van groepsprocessen en het moment van ingrijpen.

  • Psychological Safety (Amy Edmondson, 1999)
    Cruciaal kader voor wanneer en hoe interventies veilig zijn.

  • Manon Ruijters – drempels als leerimpuls

    Kern: professionele ontwikkeling, leren in en van de praktijk

    Waarom past zij goed?
    Manon Ruijters benadert spanning, twijfel en ongemak niet als probleem, maar als brandstof voor leren. Drempels zijn bij haar geen blokkades, maar signalen dat er iets te ontwikkelen valt.

  • Adam Grant – Give and Take
    Wederkerigheid als motor voor samenwerking.

  • Ken Blanchard – Dienend leiderschap en nederigheid.

     

  • Amy Edmondson
    Psychological Safety – Onderzoek naar veiligheid als voorwaarde om je uit te spreken en risico’s te nemen in gesprekken

  • Brené Brown
    Kwetsbaarheid, schaamte en moed. Helpt begrijpen waarom niet willen kwetsen en angst zo’n sterke drempel zijn.

  • Chris Argyris
    Defensive routines & Ladder of Inference – Verklaart hoe ego en zelfbescherming leren en echte dialoog blokkeren.

  • Edgar H. Schein
    Humble Inquiry – Nederigheid en moed als basis om echte vragen te stellen, juist bij spanning.

  • Carol Dweck
    Mindset theory – Het verschil tussen leren en presteren; relevant bij perfectionisme als drempel.

  • Daniel Kahneman
    Thinking, Fast and Slow – Inzicht in angst, bias en automatische reacties die gesprekken sturen.

  • Carl Rogers
    Empathie en onvoorwaardelijke acceptatie als fundament om angst en defensiviteit te verminderen.

  • Aukje Nauta
    Organisatiepsycholoog en onderzoeker op het gebied van moed, kwetsbaarheid en psychologische veiligheid. Haar werk laat zien waarom mensen zich vaak niet uitspreken en hoe angst, macht en cultuur daarbij een rol spelen. Ze biedt taal en inzicht om drempels in gesprekken te herkennen en bespreekbaar te make

Oproep

 

Heb je vanuit deze bronvermeldingen suggesties over bronnen die hier thuis horen, bronnen die goed aansluiten en of een krachtig fundament vormen. Zeker wat minder bekende bronnen zoals scripties, promotieonderzoeken en praktijk artikelen kunnen mooie kennis en inzichten geven.

 

Stuur graag door en hartelijk dank!

Hans