Een kernbeweging in de Aanspreekcirkel is de stap 'van beseffen naar begrijpen'. Begrijpen gaat verder dan de inhoud alleen: het vraagt aandacht voor wat er speelt op verschillende lagen van het gesprek. Door die lagen te verkennen, ontstaat inzicht en kan je perspectief verschuiven.
Binnen de Aanspreekcirkel onderscheiden we vier vormen van begrijpen: inhoud, proces, mens en emotie. Deze helpen om het gesprek te verdiepen en zorgvuldig voort te zetten.
Begrip van de inhoud leidt tot helderheid en focus. Wanneer duidelijk is wat er speelt, wat de aanleiding is en wat het doel van het gesprek is, ontstaat een gedeeld vertrekpunt. Dit voorkomt misverstanden en langs elkaar heen praten.
Goed begrip van de inhoud maakt het mogelijk om keuzes te maken die aansluiten bij de werkelijkheid van het vraagstuk. Het gesprek wordt doelgerichter en draagt bij aan betere besluiten en afspraken:
Begrip van het proces leidt tot rust en overzicht in het gesprek. Wanneer duidelijk is hoe het gesprek verloopt en waar het zich bevindt, ontstaat voorspelbaarheid en structuur. Dit vermindert spanning en vergroot de bereidheid om mee te doen.
Een goed begrepen proces zorgt ervoor dat gesprekken niet ontsporen of vastlopen. Het helpt om tempo te houden, zorgvuldig te blijven en het gesprek stap voor stap verder te brengen:
Begrip van de mens leidt tot acceptatie en afstemming. Inzicht in persoonlijkheid, karakter maakt duidelijk waarom mensen verschillend reageren. Dit vergroot het onderlinge begrip en vermindert onnodige frictie.
Wanneer mensen zich begrepen voelen als mens neemt de bereidheid toe om de ander als mens te zien en daardoor rekening met elkaar te houden. Ook de gesteldheid in het moment speelt mee:
Begrip van emotie leidt tot beweging en ontwikkeling. Emoties maken zichtbaar wat raakt en wat er op het spel staat. Door emoties te begrijpen, ontstaat inzicht in persoonlijke grenzen, overtuigingen en behoeften.
Dit inzicht maakt reflectie mogelijk en zet aan tot bewust handelen. Emotie wordt daarmee geen belemmering, maar een richtinggevend signaal voor verandering en groei:
In veel gesprekken denken we dat we elkaar begrijpen, terwijl we in werkelijkheid vooral reageren op wat we denken dat de ander bedoelt. Woorden worden snel geïnterpreteerd, emoties ingekleurd en intenties ingevuld. Het gesprek blijft dan aan de oppervlakte. Precies daar raakt het werk van Riekje Boswijk aan de kern van de uitspreek- en bespreek fase 'elkaar leren en gaan begrijpen' binnen de Aanspreekcirkel.