Denkbronnen
De Aanspreekcirkel rust op een fundamentele overtuiging: het goede gesprek is geen techniek, maar een morele en relationele praktijk. De methodiek ordent wat in wezen al menselijk is: luisteren, spreken, kiezen en verantwoordelijkheid nemen. Drie denkers vormen hiervoor het denkfundament: Jürgen Habermas, Arnold Cornelis, Emmanuel Levinas en Harry Kunneman
(p.s. het staat buiten kijk dat Socrates een grote inspiratiebron is)
De Aanspreekcirkel vertaalt deze denkbeelden naar een praktische structuur voor gesprekken in teams en organisaties. Zo ontstaat een methodiek die niet alleen helpt om afspraken te maken en elkaar aan te spreken, maar vooral om gesprekken menselijk, zorgvuldig en betekenisvol te voeren.
Habermans
Habermas stelt dat de basis van een rechtvaardige samenleving ligt in de "macht van het betere argument", waarbij mensen via dialoog tot overeenstemming komen in plaats van door dwang.
Een gesprek is pas ‘goed’ als deelnemers elkaar als gelijkwaardige gesprekspartners erkennen en bereid zijn hun standpunt te herzien.
Hij waarschuwt dat de "leefwereld" (onze sociale relaties en gedeelde waarden) steeds meer wordt overheerst door "systemen" zoals de markt en de bureaucratie.
Koppeling met de Aanspreekcirkel
Habermas is zichtbaar in de verbindingsvragen, zoals:
-
Hoe is dit voor jou?
-
Hoe kijk jij hiernaar?
Deze vragen bewaken de kwaliteit van het gesprek zelf en zorgen dat dialoog boven debat blijft.
Levinas
Voor Levinas begint ethiek bij de ontmoeting met de ander. Nog vóór regels, doelen of afspraken is er het appel van de ander: luister, wees zorgvuldig, neem verantwoordelijkheid.
De ander kan nooit volledig worden gereduceerd tot een probleem of functie. Het gelaat van de ander doet een appel: luister, wees zorgvuldig, neem verantwoordelijkheid.
Deze ethische houding vormt de onderstroom van de Aanspreekcirkel: echt luisteren, vertragen, ruimte laten en aanspreken zonder te beschamen zijn geen technieken, maar uitingen van verantwoordelijkheid voor de ander.
Koppeling met de Aanspreekcirkel
Levinas doordringt de hele cirkel.
Met name in:
-
waarderend aanspreken
-
reflectieve vragen
-
stilte-interventies
Hier staat niet de uitkomst, maar de relatie centraal.
Cornelis
Arnold Cornelis beschreef hoe mensen, teams en organisaties functioneren binnen drie samenhangende systemen die altijd tegelijk meespelen:
-
Het functionele systeem – doelen, taken, regels, efficiëntie
-
Het sociale systeem – relaties, loyaliteit, afhankelijkheid
-
Het zingevende (morele) systeem – waarden, rechtvaardigheid, betekenis
Problemen ontstaan wanneer één systeem dominant wordt (bijvoorbeeld alleen resultaat of alleen harmonie) en de andere worden genegeerd. Volwassenheid betekent volgens Cornelis: het kunnen verdragen van spanning tussen systemen en daarin bewust keuzes maken.
Koppeling met de Aanspreekcirkel
Cornelis resoneert sterk in de bespreek- en afspreekfase, met kernvragen als:
-
Wat vind je ervan?
-
Wat wil je?
-
Hoe zit je erin?
Dit zijn geen vrijblijvende vragen, maar uitnodigingen tot positionering.
Heb je vanuit deze bronvermeldingen suggesties over filosofen die hier thuis horen, die goed aansluiten en of een krachtig fundament vormen. Zeker wat minder bekende filosofen zoals scripties, promotieonderzoeken en praktijk artikelen kunnen mooie kennis en inzichten geven.
Stuur graag door en hartelijk dank!
Hans