Gespreksvorm:
de dialoog
De dialoog is de gespreksvorm die het beste past bij het voeren van het goede gesprek. In een dialoog gaat het niet om overtuigen, winnen of oplossen, maar om begrijpen, verbinden en gezamenlijk betekenis geven. De dialoog creëert ruimte om te luisteren zonder oordeel, om verschillen te onderzoeken en om samen te komen tot gedragen keuzes.
Binnen de methodiek van de Aanspreekcirkel vormt de dialoog het dragende principe onder alle vier de fasen: uitspreken, bespreken, afspreken en aanspreken. De dialoog maakt het mogelijk dat mensen zich gehoord, serieus genomen, verbonden en gewaardeerd voelen.
De dialoog sluit naadloos aan bij het doel van de Aanspreekcirkel: gesprekken voeren die rust brengen, duidelijkheid scheppen en relaties versterken. In plaats van snel naar meningen of oplossingen te gaan, nodigt de dialoog uit tot vertraging en verdieping.
Kenmerkend voor dialoog binnen de Aanspreekcirkel is dat:
-
luisteren belangrijker is dan reageren
-
vragen belangrijker zijn dan standpunten
-
wederzijds begrip voorafgaat aan besluiten
-
afspraken voortkomen uit begaan zijn met elkaar
- waardering ontstaat door eerlijk te zijn naar elkaar
Hierdoor ontstaat een gesprek waarin mensen anders kunnen gaan kijken dan ze eerst deden, dat ze wellicht iets anders vinden dan dat ze vonden, een kernvoorwaarde voor leren en ontwikkelen.
De dialoog: kernelementen
Dialoog vraagt meer dan goed luisteren of de juiste vragen stellen. Het is een manier van in gesprek zijn die rust op vier samenhangende kernelementen: wederkerigheid, gelijkwaardigheid, nederigheid en kwetsbaarheid.
Deze elementen vormen het fundament onder de dialoog. Ze zorgen ervoor dat het goede gesprek niet verzandt in discussie of beleefd praten, maar ruimte biedt voor echte ontmoeting, betekenis en gezamenlijke beweging.
Wederkerigheid
.Wederkerigheid betekent dat geven en ontvangen in balans zijn. In een dialoog is niemand alleen zender of ontvanger; luisteren en spreken wisselen elkaar af. Wat je van de ander vraagt, ben je ook bereid zelf te brengen. Door wederkerigheid ontstaat een gesprek waarin verantwoordelijkheid gedeeld wordt en niemand zich buitengesloten of overvraagd voelt.
Binnen de Aanspreekcirkel komt wederkerigheid tot uiting in het over en weer stellen van vragen en het delen van wat voor ieder belangrijk is. Het voorkomt dat gesprekken eenzijdig worden en maakt duidelijk dat het goede gesprek iets is wat je samen draagt.
Binnen de Aanspreekcirkel zie je wederkerigheid terug in het over en weer uitspreken van wat speelt, wat belangrijk is en wat je raakt. Het voorkomt eenzijdigheid en vergroot betrokkenheid.
Voorbeeld
Een leidinggevende vraagt: “Wat speelt er bij jou?” en deelt daarna zelf: “Wat mij hierin bezighoudt, is…”
In dialoog volgens de Aanspreekcirkel zorgt gelijkwaardigheid ervoor dat mensen zich serieus genomen voelen. Dit vergroot de bereidheid om zich uit te spreken en mee te denken.
Voorbeeld
Een manager zegt: “Ik heb een verantwoordelijkheid, maar jouw kijk hierop is net zo belangrijk.”
Gelijkwaardigheid
Gelijkwaardigheid betekent dat gesprekspartners elkaar benaderen als mens, los van rol, functie of positie. Het gaat niet om formele macht, maar om de erkenning dat ieders perspectief ertoe doet. Gelijkwaardigheid vraagt vooral van leidinggevenden en professionals om alert te zijn op hun invloed in het gesprek.
In de dialoog volgens de Aanspreekcirkel zorgt gelijkwaardigheid ervoor dat mensen zich serieus genomen voelen. Pas wanneer deze basis er is, durven mensen uit te spreken wat hen bezighoudt en ontstaat ruimte voor eerlijke afspraken en reflectie.
Kwetsbaarheid
Kwetsbaarheid is de bereidheid om te laten zien wat je raakt, wat je lastig vindt of waar je twijfelt. In dialoog gaat kwetsbaarheid niet over emoties uitvergroten, maar over eerlijkheid in wat er speelt, waarbij je het risico durft te lopen dat het gesprek anders gaat lopen als je gedacht had. Zonder kwetsbaarheid blijft het gesprek veilig aan de oppervlakte.
Binnen de Aanspreekcirkel is kwetsbaarheid essentieel om verdieping mogelijk te maken. Het nodigt de ander uit om ook open te zijn en versterkt vertrouwen. Kwetsbaarheid is daarmee geen zwakte, maar een voorwaarde voor verbinding en ontwikkelen:
Binnen de Aanspreekcirkel nodigt kwetsbaarheid uit tot vertrouwen en wederkerigheid. Wanneer één iemand het voortouw neemt, ontstaat vaak ruimte voor anderen om te volgen.
Voorbeeld
Een medewerker zegt: “Ik vind dit spannend om te zeggen, maar ik merk dat dit me raakt.”
In de Aanspreekcirkel helpt nederigheid om open te blijven luisteren, ook wanneer het verhaal van de ander schuurt of verrast.
Voorbeeld
Iemand zegt: “Ik merk dat ik hier een mening over heb, maar ik wil eerst begrijpen hoe jij ernaar kijkt.”
Nederigheid
Nederigheid in dialoog betekent dat je bereid bent je eigen gelijk tijdelijk op te schorten. Niet omdat je niets te zeggen hebt, maar omdat je erkent dat jouw perspectief niet het hele verhaal is. Nederigheid creëert ruimte voor nieuwsgierigheid en voorkomt dat gesprekken vastlopen in overtuigen of verdedigen.
In het goede gesprek helpt nederigheid om open te blijven voor wat de ander inbrengt, ook wanneer dit schuurt of afwijkt van je eigen opvattingen. Het vraagt om vertraging en het besef dat begrijpen belangrijker is dan gelijk krijgen.