Wat het werk van Riekje Boswijk ons leert over écht begrijpen
In veel gesprekken denken we dat we elkaar begrijpen, terwijl we in werkelijkheid vooral reageren op wat we denken dat de ander bedoelt. Woorden worden snel geïnterpreteerd, emoties ingekleurd en intenties ingevuld. Het gesprek blijft dan aan de oppervlakte. Precies daar raakt het werk van Riekje Boswijk aan de kern van de uitspreek- en bespreek fase 'elkaar leren en gaan begrijpen' binnen de Aanspreekcirkel.
Riekje Boswijk laat in haar boeken, waaronder Revolutie binnen de relatie en De weg naar het gewaarzijn, zien hoe mensen in relaties en gesprekken vast kunnen komen te zitten in automatische patronen. Niet omdat ze niet willen luisteren, maar omdat oude emoties, overtuigingen en overlevingsmechanismen onbewust meespelen. Wat we horen, wordt gekleurd door wat we eerder hebben meegemaakt. Begrijpen wordt dan geen open waarnemen, maar een herhaling van bekende reacties.
Begrijpen vraagt meer dan luisteren
In de Aanspreekcirkel krijgt 'begrijpen' een centrale plek in de uitspreek- en bespreek fase: niet meteen reageren, niet corrigeren of oplossen, maar onderzoeken wat de ander precies bedoelt en wat je over en weer vindt en wilt. Het werk van Boswijk verdiept dit principe. Zij maakt duidelijk dat begrijpen niet alleen een cognitieve vaardigheid is, maar ook een innerlijke houding. Wie niet bewust is van zijn eigen emotionele reacties, luistert onvermijdelijk selectief.
Boswijk introduceert het begrip gewaarzijn: het vermogen om waar te nemen wat er in jezelf gebeurt, terwijl je in contact bent met de ander. Juist dit gewaarzijn maakt het mogelijk om onderscheid te maken tussen:
-
wat de ander werkelijk zegt,
-
wat dat bij jou oproept,
-
en welke betekenis je daar onbewust aan geeft.
Dit onderscheid is essentieel om 'begrijpen' zuiver te houden.
Van relationele patronen naar volwassen contact
In Revolutie binnen de relatie beschrijft Boswijk hoe relaties vaak onbedoeld veranderen in afhankelijkheidsrelaties, weg van gelijkwaardigheid. waarin partners (of collega’s) elkaar nodig hebben om innerlijke leegtes te vullen. Het gesprek wordt dan een strijd om erkenning, bevestiging of gelijk. Begrijpen raakt vertroebeld door verwachtingen en teleurstellingen.
De Aanspreekcirkel nodigt uit tot een ander gesprek: een gesprek waarin ieder verantwoordelijkheid neemt voor zijn eigen binnenwereld. Dat vraagt moed, vertraging en volwassenheid. Boswijk’s werk ondersteunt dit proces door zichtbaar te maken wat maakt dat mensen soms niet kunnen luisteren, ook al willen ze dat wel. Niet als excuus, maar als ingang voor bewustwording.
Begrijpen als verdiepingsfase
Binnen de methodiek van de Aanspreekcirkel is begrijpen de fase waarin het gesprek van uitspreken naar bespreken (verdiepen) gaat en veel elkaar overlappen. Het is het moment waarop je onderzoekt:
Hoe is het voor jou?
Wat raakt je?
Wat vind je ervan?
Wat wil je graag?
Wat bedoel je precies?
Het werk van Boswijk geeft woorden en richting aan wat er in deze fase innerlijk gebeurt. Begrijpen wordt dan niet langer een poging om de ander te analyseren, maar een gezamenlijke beweging waarin ruimte ontstaat voor nuance, emotie en betekenis.
Gewaarzijn als basis voor het goede gesprek
Waar de Aanspreekcirkel structuur biedt in vragen en fasen, biedt Boswijk een innerlijke landkaart. Samen maken zij zichtbaar dat het goede gesprek niet alleen een kwestie is van wat je vraagt, maar ook van vanuit welke innerlijke staat je dat doet. Zonder gewaarzijn wordt zelfs de beste vraag een techniek. Met gewaarzijn wordt een vraag een uitnodiging tot echte ontmoeting, tot echt contact.
Tot slot
Het werk van Riekje Boswijk herinnert ons eraan dat begrijpen geen prestatie is, maar een proces. Een proces waarin we bereid zijn om onze eigen patronen onder ogen te zien, terwijl we luisteren naar de ander. Daarmee raakt haar werk direct aan de verdiepende kern van de Aanspreekcirkel: het goede gesprek als plek waar niet alleen woorden worden uitgewisseld, maar waar mensen zichzelf en elkaar werkelijk ontmoeten.
Het werk van Riekje Boswijk is he fundament van het Boswijk Instituut in Doorn waar vanuit deze principes gewerkt wordt aan persoonlijke ontwikkeling.
Reactie plaatsen
Reacties