Auteurs over aanspreken

Aanspreken: waarom het zo lastig is – en hoe het wél kan

In veel organisaties weten mensen heel goed wat er gezegd zou moeten worden, maar niet hoe dat te doen zonder gedoe, schade of escalatie. Aanspreken blijft daardoor vaak uitgesteld, verpakt of helemaal vermeden. Opvallend is dat meerdere Nederlandse denkers dit vraagstuk vanuit verschillende hoeken hebben blootgelegd.

Wouter Hart voegt daar een belangrijke laag aan toe. Hij laat zien hoe systemen, regels en KPI’s het aanspreken ondermijnen. Wanneer de bedoeling uit beeld raakt, verschraalt het gesprek. Mensen gaan elkaar corrigeren op regels in plaats van aanspreken op wat er werkelijk toe doet. Het gesprek wordt dan technisch, defensief of stil.

Ook Peter de Roode benadrukt dat aanspreken zelden faalt door gebrek aan moed, maar door de context waarin mensen werken. Als aanspreken geen plek heeft in het systeem, wordt het een individueel risico. En wie dat risico te vaak neemt, leert vanzelf zwijgen.

Vanuit de relationele kant laat Onno Hamburger zien dat aanspreken zonder psychologische veiligheid simpelweg niet werkt. Feedback en aanspreken raken direct aan identiteit en eigenwaarde. Zonder zorgvuldig luisteren en erkenning wordt aanspreken ervaren als aanval, hoe goed bedoeld ook.

Jitske Kramer tenslotte richt de aandacht op groepen. Zij beschrijft hoe het onbespreekbare ontstaat en waarom moed nodig is om dat wat schuurt wél te benoemen. Niet om te polariseren, maar om de groep gezond te houden.

Wat deze auteurs gemeen hebben, is dat zij helder maken waarom aanspreken zo vaak mislukt. Wat zij minder bieden, is een concreet handelingskader voor het dagelijkse gesprek. Daar raakt de Aanspreekcirkel aan hun werk.

De Aanspreekcirkel maakt aanspreken geen los moment, maar het logische gevolg van een zorgvuldig opgebouwd gesprek. Eerst luisteren (wat speelt er?), dan begrijpen (wat bedoel je precies?), vervolgens bespreken en kiezen (wat vind je, wat wil je, hoe zit je erin?), en pas daarna aanspreken en reflecteren. Niet sneller, maar helderder. Niet harder, maar preciezer.

Zo wordt aanspreken minder een kwestie van lef en meer een kwestie van vakmanschap. En precies daar ontmoeten denken en doen elkaar.